Czy wiecie, że... o Kaukazie szerzej

Wpisany przez Administrator

Środa, 27 Styczeń 2010 00:03

CZY WIECIE ŻE ...O KAUKAZIE SZERZEJ

1.Na obszarze między Morzem Czarnym a Kaspijskim można spotkać wszystkie strefy klimatyczne, także przyrodnicze, w tym gaje bambusowe i palmowe.

2.Tu w pierwszym tysiącleciu p.n.e. powstały jedne z najstarszych cywilizacji świata – potężne państwo Uraratu, ale i legendarna Kolchida.

3.Polscy zesłańcy z XIX wieku pozostawili po sobie wiele śladów, jeszcze do nic wrócimy

4.Obok gościnnych Gruzinów region zamieszkują Ormianie, Azerowie, Dagestańczycy,Czeczeni, Kabardo-Bałkarzy i Osetyjczycy.

5.Wysoki na 2862 m Fiszt , czy Oszten (2808 m ) wyrastają już koło Soczi.

6.Najwyższą częścią Głównego Grzbietu Kaukaskiego jest Kaukaz Środkowy rozciągający się między dwoma wygasłymi wulkanami - Elbrusem ( 5642 m ) a Dychtau ( 5203 m )

7. Kilkanaście szczytów wznosi się ponad najwyższy szczyt masywu Mont Blanc ( 4810 m )

8. Lodowe czapy zajmują 2000 km2, z czego aż 144 km2 przypada na dwugłowy Elbrus.

9.Mniej znany Kaukaz Wschodni to Góry Tuszeckie, Bogoskie, Samurskie, za którymi wznosi się najwyższy masyw Azerbejdżanu – Bazardiizii ( 4466 m ), poza Górami Tuszeckimi nie ma tu prawie lodowców.

10. W okolicach Piatigorska, na południu Wyżyny Stawropolskiej, wznoszą się trzy pojedyncze góry pochodzenia wulkanicznego i o przedziwnych kształtach : Besztau, Maszuk, Żelazna.

11. Najwyższym szczytem Wyżyny Armeńskiej jest wygasły wulkan Aragac ( 4090 m )

12.Największe jezioro Kaukazu, leżące na południowy wschód od Aragacu , to Sewan o powierzchni przekraczającej 1400 km2

13.Kaukaz ukształtował się ostatecznie około miliona lat temu.

14. Na północy Kaukazu spotkać można niedźwiedzie , wilki, górskie tury kaukaskie, rysie, a na południu szakale, hieny ,lamparty , a nawet pojawiające się z Iranu tygrysy.

15.Ormianie nazywają siebie Hajami, a ojczyznę Hajastan, ale już ponad 500 lat p.n.e. pojawia się nazwa Armenia ( wyryte na skałach w Iranie ) , toteż greccy i perscy historycy używaja nazwy Armenia.

16.Stąd pochodzi legenda o Argonautach i wyprawie po złote runo. Na statku „ Argo” królewicz Jazon płynący przez Morze Czarne do Kolchidy dobił do ujścia rzeki Fasis, gdzie dostrzegł Prometeusza przykutego do skał Elbrusu. Zwinął żagle i płynąc w górę rzeki dotarł do stolicy Kolchidy – Ajiżonę.

17.Armenia jako pierwsza na świecie przyjęła chrześcijaństwo jako religię państwową, a mialo to miejsce już w roku 301.

18. W zakątkach Kaukazu pogańskie obyczaje były tak zakorzenione , że ich jeszcze dziś można je spotkać.

19. Penetracja rosyjska na Kaukazie zaczęła się już? dopiero? w XVI wieku. W 1557 roku Iwan Groźny pojął księżniczkę kabardyjską, Marię, za żonę, a książęta kabardyjscy przyjęli protektorat Moskwy. Protest sułtana tureckiego oraz szacha perskiego spowodował iż Rosjanie nie zabawili w Kaukazie nawet 10 lat.

20. Pod koniec XVIII wieku granica rosyjska sięgała już prawie do grzbietu Wielkiego Kaukazu.

21. Po zakończeniu wojny z Turcją do Rosji włączone zostały prawie wszystkie prowincje Kaukazu. Wolni górale kaukascy nie uznali władzy cara . Czerkiesi, Ingusze, Lezgini, Awarowie, i Czeczeńcy nękali umocnienia rosyjskie i blokowały szlaki na Zakaukazie.

22. Carat stosował politykę kolonizatorską sprowadzając do opornych regionów Kozaków. Na niewiele się to jednak zdało, gdyż w 1834 po raz pierwszy zjednoczyły się plemiona północnego Kaukazu ( pod wodzą Dagestańczyka imama Szamali wojna wyzwoleńcza trwała 25 lat ) W 1839 car Mikołaj I wraz z 10 000 żołnierzy , dysponując 30 działami rozgromił niewielką 500 osobową grupę Szamila, który bronił się przez 80 dni. Zginęli prawie wszyscy obrońcy. Szamil, który przetrwał zebrał nowe siły, a wielka ofensywa z roku 1843 zakończyła się szeregiem zwycięstw. W 1859 Szamil wraz z rodziną został wzięty do niewoli, a po roku 1864 prawie cały Kaukaz znalazł się w granicach imperium rosyjskiego, co przewrotnie , pomimo ucisku kolonialnego pomogło niektórym narodom przetrwać, gdyż zagrożenie ze strony zaborczych sąsiadów ( Turcji, Persji ) było ogromne.

23.W 1898 roku Azerbejdżan dostarczał około połowę światowej produkcji ropy naftowej, choć bogate złoża szybko trafiły w ręce Anglików, Francuzów, którzy wcześniej walczyli tu w wojnie krymskiej ( 1853-1856 ), ale i Amerykanów.

24. 1914 i I wojna światowa, gdzie walcząca po stronie Niemiec Turcja wkroczyła bez sukcesu do Armenii, Rewolucja Październikowa w kwietniu 1918 i szybka kontrrewolucja po kilku miesiącach przy wsparciu Anglików,interwencja Turcji i lądowanie w Poti niemieckich żołnierzy,szybka wygrana i wreszcie wkroczenie XI Armii Czerwonej, kolejne powstanie w 1920, krwawo zakończone, związek federacyjny w 1922 i wreszcie republiki związkowe związku Radzieckiego,niemiecka ofensywa na Kaukaza w 1942 , wreszcie dzień dzisiejszy i rozpad ZSRR, niełatwa historia Kaukazu rozgrywa się wciąż na naszych oczach.

25. Polski jezuita Józef Suryn przybyły na Kaukaz w XVIII w. przedstawia te góry jako królestwo szatana, źródło strachu i ponurej grozy.

26. W 1797 roku przybył na Kaukaz Jan Potocki.

27. W epoce romantyzmu powstała teoria o kaukaskim pochodzeniu Lechów. O tym , że Lechowie zamieszkiwali Kaukaz i stamtąd urządzali wyprawy do Europy przeczytać możemy w

„ Pierwszych wiekach historii polskiej” Adama Mickiewicza. Cóż, romantyzm to romantyzm

28. Po Mickiewiczu nie było tak wesoło, Polacy bowiem wędrowali w przeciwna stronę, czyli Lechowie na Kaukaza , a nie odwrotnie. Najgorsza jest jednak przyczyna : od początku XIX wieku carat zsyłał tam politycznie skazanych Rosjan i Polaków, rewolucjonistow i spiskowców.

29.Większa liczba Polaków na Kaukazie to jeńcy z wojny 1812 roku, a po upaku Powstania Listopadowego dociera tu blisko 10 tysięcy wziętych do niewoli żołnierzy i zdegradowanych oficerów. Zostają wcieleni do Korpusu Kaukaskiego. Ci którym udało się zbiec często trafiali na bazary niewolników ( wpadali w ręce górali i sprzedawano ich do Turcji za ...1 funta ). Dopiero pierwszy szamil, przywódca powstania zdał sobie sprawę jak można wykorzystać zbiegłych z carskiej armii Polaków.

30. Nieco później około pół setki Polaków należało do Kaukaskiego Towarzystwa Geograficznego. To już inny rozdział o Polakach na Kaukazie...

Jan Chodźko w 1850 roku kierował wyprawą na biblijny szczyt Ararat, był drugim w jego dziejach zdobywcą; w 1873 roku Antoni Rehman wszedł na Kazbek; Władysław Baranowski założył pierwszy na Kaukazie ogród botaniczny w Suchumi ; Ludwik Młokosiewicz założył rezerwat rzadkich gatunków drzew, zainicjował zwalczanie malarii, sprowadził najlepsze odmiany herbaty i tytoniu, no i też wszedł na Ararat , jego córka Julia też weszła , zresztą jako pierwsza kobieta.

31.Początek XX wieku to polscy lekarze, aptekarze, geolodzy, inżynierowie i architekci. W 1924 roku szyby inżyniera Potockiego dały pierwszą na świecie ! ropę z dna morskiego.

Przed II wojną światową ruszają polscy alpiniści, wtedy ( w 1935 ) zdobyto m.in. Dychtau, następna wyprawa odbyła się dopiero w 1957 roku, kiedy to dokonano zbiorowego wejścia na Elbrus. Po 50 latach od tamtego wydarzenia na Elbrusie pojawili się tututamowcy.

32. W Soczi średnia temperatura stycznia przekracza 5 stopni, toteż w okolicach uprawia się rośliny podzwrotnikowe, np. cytrusy. Kąpać się tu można do końca października, niekoniecznie wcześniej trzeba wchodzić na Elbrus.

Przemek Pajcz